مرکز پاسخگويي: دفتر تبليغات اسلامي
موضوع اصلي: حكام
موضوع فرعي: اقدامات خليفه دوم
خليفهء دوم كه در حق حضرت علي (ع)و حضرت زهرا(س)ظلم هاي زيادي مرتكب شده بود آياصحيح است از دوران خلافت او به خوبي ياد شود و گفته شود خدمات زيادي براي اسلام و مسلمين انجام داده است آن چنان كه در كتاب هاي تاريخ آمده است يا اقدامات انجام شده با توجه به ظلم نسبت به خاندان پيامبر(ص)بايدناديده گرفته شود؟


پاسخ:
برادر گرامي ! از اين كه با ما مكاتبه نموديد سپاسگزاريم . هر عملي دو جنبهء و دو بُعد دارد و هر يك ازدو جنبه آن از نظر خوبي و بدي حسابي جداگانه دارد. يك بُعد شعاع اثر مفيد و يا مضر عمل در خارج و در اجتماع بشر است و بُعد ديگر شعاع انتساب عمل به شخص فاعل و انگيزه هاي نفساني و روحي كه موجب آن عمل شده است . اعمال بشر از نظر شعاع اثر سودمند يا زيانبار در دفتر تاريخ ثبت مي شود و تاريخ دربارهء آن قضاوت مي كند,آن را ستايش يا نكوهش مي نمايد, ولي از نظر شعاع انتساب با روح بشر تنها در دفاتر ملكوتي ثبت و ضبطمي شود.(1) وقتي يك فرد بيمارستاني احداث مي كند يا اقدام نيكوكارانه ديگري در امور فرهنگي يا اقتصادي يك كشور انجام مي دهد, شكي نيست كه عمل او از نظر اجتماعي و در مقياس تاريخ , خير است و در اين حساب تفاوتي نمي كند كه هدف فاعل چه باشد. در هر صورت از لحاظ اجتماع يك كار خوب انجام گرفته است . قضاوت تاريخ دربارهء اعمال مردم هميشه از همين جنبه و در همين بُعد است . تاريخ هرگز به نيت اشخاص كاري ندارد, تاريخ پيكررا مي بيند و نام عمل را خير مي گذارد.(2) ولي ممكن است كار خير از عامل براي مقاصد شهرت طلبي و يا سوء استفاده باشد كه از نظر اسلام ارزش ندارد.

در زمان خليفه دوم كارهاي زيادي صورت گرفته كه در كتاب هاي تاريخي ذكر شده , اما در كنار اين كارهاظلم هاي زيادي نسبت به حضرت علي (ع)و فاطمه زهرا(س)انجام داد. البته لازم به ذكر است به گواهي مستندات تاريخي , بسياري از كارها در زمان خليفهء دوم با مشورت حضرت علي (ع)صورت پذيرفته است .(3) از اين رو شخصي ممكن است نسبت به افرادي ظلم و ستم روا دارد و در كنار آن خدماتاجتماعي هم انجام داده و مردم در اجتماع از او به عنوان باعث و باني كارهاي عالم المنفعه ياد كنند و در كتابهاي تاريخي از او به نيكي يادشده باشد, امام از جهت حسن فاعلي خليفهء دوم غاصب خلافت است و در حق حضرت علي (ع)و حضرت زهرا(ع)لم هاي زيادي كرده , متصف به خوبي نمي باشد به علاوه بسياري از انحرافات و بدعت ها در عصر خليفهء دوم صورت پذيرفت كه امري نابخشودني است كه در رأس آن ها انحراف از مسير امامتي است كه پيامبر اكرم (ص)به گواهي شيعه وسني در غدير خم به صراحت ترسيم فرمودند.(4) براي نمونه دست بسته نماز خواندن , موضوع نماز تراويح مستحبي را با جماعت خواندن , گفتن الصلوة خير من النوم به جاي حي علي خير العمل و حرام كردن ازدواج موقت , مي توان اشاره كرد.

***
پاورقي:

1.استاد شهيد مرتضي مطهري , عدل الهي , ص 322

2.همان , ص 323

3.ر.ك : استاد شهيد مرتضي مطهري , سيري در نهج البلاغه , ص 108
4 .ر.ك : سيد محمد تقوي , شرح و تفسير خطبهء پيامبر اكرم 6در غدير خم .